Przy współpracy Fundacji im. Stefana Batorego proponujemy wprowadzenie w Gminie Międzychód Budżetu Obywatelskiego.

1. Co to jest budżet obywatelski?

Najprościej mówiąc budżet obywatelski (zwany również budżetem partycypacyjnym) to część budżetu miasta, którym dysponują mieszkańcy – decydują na co i w jaki sposób wydać pieniądze. Wysokość tej części ustalana jest kwotowo lub procentowo. Dodajmy, że możliwość wprowadzenia budżetu obywatelskiego nie jest określona w żadnym akcie prawnym. Oznacza to, że wszelkie ustalenia w zakresie budżetu obywatelskiego nie opierają się na regulacjach ustawowych, lecz na wzajemnym zaufaniu pomiędzy mieszkańcami, a ich przedstawicielami – władzami miasta. Dlatego też potrzebna jest, przede wszystkim, dobra wola Pana Burmistrza i Rady Miejskiej. W 2013 roku budżet Gminy wynosi 59.050.569,00 zł. Zakładamy, iż przyszłoroczny będzie na zbliżonym poziom lub mamy nadzieję, że wyższym. Ile z tej kwoty będzie można przeznaczyć na budżet obywatelski zadecydują właśnie władze samorządowe.

2. Trochę historii budżetu obywatelskiego.

Budżet obywatelski powstał w latach dziewięćdziesiątych ubiegłego wieku w brazylijskim Porto Alegre, ponadmilionowej stolicy stanu Rio Grande do Sul, jednego z centrów opozycji przeciwko wojskowej dyktaturze, która rządziła krajem w latach 1964–1985. Walka z reżimem w dużym stopniu koncentrowała się na polityce miejskiej i pozwoliła licznym ruchom – zjednoczonym pod egidą Związku Stowarzyszeń Sąsiedzkich Porto Alegre (União das Associações dos Moradores de PoA – UAMPA) – wykształcić szereg strategii współpracy z mieszkańcami i wypracować skuteczne narzędzia partycypacyjne.

Jeszcze przed pierwszymi demokratycznymi wyborami lokalnymi po upadku dyktatury w 1985 roku UAMPA zaproponował przeprowadzenie inicjatywy, która wkrótce miała zyskać nazwę budżetu partycypacyjnego. Na poparcie władz trzeba było czekać do wyborów w 1989 roku, wygranych przez lewicową Partię Robotników (Partido dos Trabalhadores – PT). Budżet partycypacyjny został więc wprowadzony jako inicjatywa oddolna, która zyskała silne poparcie władz lokalnych. Po długim okresie przygotowawczym uzyskał swój pierwszy kształt (później rokrocznie nieznacznie modyfikowany) w latach 1991 i 1992.

3. Zasady tworzenia budżetu obywatelskiego.

Zasada budżetu obywatelskiego jest prosta: podczas wzajemnych konsultacji władz z mieszkańcami ustalana jest kwota (lub procentowa wartość) budżetu przeznaczonego na realizację wybranych projektów (przedsięwzięć, zadań).

Kolejny – najważniejszy – etap to publiczne dyskusje pomiędzy mieszkańcami, którzy spotykają się i rozmawiają na specjalnie do tego celu zorganizowanych spotkaniach. Dialog pomiędzy mieszkańcami jest kluczowy dla ich późniejszej współpracy z urzędnikami.

Podczas trwających dyskusji pomiędzy mieszkańcami, przez określony czas, zbierane są pomysły-projekty, które zdaniem mieszkańców mogłyby być realizowane w ramach budżetu obywatelskiego. Po ustalonym wcześniej sposobie wstępnej selekcji projektów wybrane projekty poddawane są głosowaniu, w którym biorą udział mieszkańcy miasta. Wstępnej selekcji dokonuje zespół koordynujący utworzenie i przeprowadzenie budżetu obywatelskiego, w skład którego wejdą mieszkańcy, przedstawiciele Urzędu Miasta i Rady Miasta oraz organizacji pozarządowych.

Po zakończeniu głosowania zespół koordynujący ogłasza wyniki głosowania a Burmistrz zamieszcza wybrane przez mieszkańców propozycje wydatków w projekcie uchwały budżetowej, który przedstawia radnym, w terminie do 15 listopada. Zgodnie z umową społeczną radni uchwalają to, co wskazali mieszkańcy.

4. Kto może zgłaszać projekty do realizacji w ramach budżetu obywatelskiego.

Projekty zgłaszają wszyscy mieszkańcy. Wyboru konkretnego projektu (lub projektów) dokonują mieszkańcy. Odbywa się to poprzez głosowanie. Wybrany projekt (lub kilka projektów) realizowany jest następnie przez władze miasta. Podobnie jak pozostałe zasady tworzenia budżetu tak i wskazanie uprawnionych do głosowania uzależnione jest od ustaleń społecznych. W naszym przypadku chcemy, aby uprawnionymi do głosowania byli wszyscy mieszkańcy od 16 roku życia.